پیش نوشت ۰: این متن چند شب پیش تا چند جمله ی پایانی اش نوشته شد، اما چون خیلی خسته بودم گفتم فردا که ویرایشش کردم آن را آپلود خواهم کرد. زود خوابیدن من آن شب همانا و بی معنا شدن این پست همانا. در بامداد آن شب دکتر پویا ناظران در ویس مبسوطی توضیحات بسیار خوبی درباره ی فایل قبلی شون دادند. توضیحاتی که به واقع انقدر کامل بود که این یادداشت را صرفا به متنی بی معنا تبدیل کرد.
لذا بنظرم یک انسان منطقی این متن را نخواهد خواند.
اما اگر خیلی منطقی نیستید، می توانید یادداشت آن شب من را با کمی تغییر بخوانید.
پیش نوشت ۱: راستش کلی مقاومت کرده بودم تا در این مورد ننویسم، اما پست آخر تلگرامی دکتر حامد قدوسی ضربه ی آخر رو زد و من رو مجاب کرد که این متن رو بنویسم.
پیش نوشت ۲: من اقتصاددان نیستم. پول هم نداشتم که از حوالی انگلستان دکترای اقتصاد بخرم. پس مهمه که به این نکته دقت کنید که هیچ کدوم از حرف هایی که در ادامه میخونید نظرات یک اقتصاد دان نیست. صرفا نظرات آدمی است که در دوره ای از زندگی اش کار رسانه ای کرده و هنوز هم تلاش می کند دنیا را با این عینک ببیند.
پیش نوشت ۳: این پست مخالف رویه ی جاری وبلاگ که سعی می کند از اظهار نظر در موارد مناقشه برانگیز پرهیز کند، نوشته شده است. به همین دلیل احتمالا بعد از مدتی حذف خواهد شد.
همه چیز از هفته ی پیش و پست جدید دکتر پویا ناظران آغاز شد. ناظران در این پست نسبتا طولانی با توضیح دلایلی خطر ونزولایی شدن اقتصاد ایران تا پایان سال رو جدی می دونه و تاکید میکنه که تا حد ممکن ریال نگه ندارید.
این پست بعد از چند روز توسط محمد فاضلی جامع شناس هم بازنشر می شه.
لحن و قاطعیت ناظران در کلام، ارایه ی شواهد و حتی جزییات دقیق در طول ارایه و جمع بندی نهایی حساب شده، همه و همه باعث تاثیر دوچندان مطالب در مخاطب میشد. به گونه ای که در همین چند روزه، از پدر و مادرم تا خیلی از دوستانم درباره ی این پست صحبت می کردن و نگران بودن از اینکه در آینده ی نزدیک چه اتفاقی برای اقتصاد ایران می افته.
از همون روزهای اول هم طبیعتا حرف های ناظران با واکنش های زیادی رو به رو شد. مجید شاکری و علی سرزعیم که رسما واکنش نشون دادن، دنیای اقتصاد هم گزارش هایی چاپ می کرد که به نظر بی ارتباط با گفته های ناظران نبود. از طرفی شاید واکنش های سریعتر دکتر همتی، رییس کل بانک مرکزی به وقایع اخیر رو بشه بی ربط با حرف های پویا ناظران تلقی نکرد. اما شاید جالبترین واکنش به پست دکتر ناظران رو، دکتر حامد قدوسی داشت که تلویحا گفت که وقتی در یک حیطه ی اقتصاد اطلاعات پایه ای دارید و از دیتاهای دقیق خبر ندارید، بهتره به کلی گویی بسنده کنید و با دادن آمار و اعدادی ظاهرا دقیق، انقدر صریح اظهار نظر نکنید.
من حداقل از سال ۹۷ مرتب کانال های تلگرام این دو عزیز رو چک می کنم. خیلی قبل تر از اینکه اینقدر فالور داشته باشند. حامد قدوسی را که از سال ۹۶ و وبلاگ یک لیوان چای داغ می شناختم. هر دوی این عزیزان در بحث های جدی دقت کلامی خوبی دارند. ولی حامد قدوسی حتی در کانال تگرامش تا همین شش ماه پیش مباحث مخاطب خاص تری می نوشت و پویا ناظران، همیشه برای مخاطب عام می نوشت و ویس ضبط می کرد. امروز کانال تلگرام دکتر قدوسی هم برخلاف رویه ی گذشته اش برای مخاطب عام است و مخاطب عام می تواند از هر نوشته ی او متوجه حساسیت های کلامی و علمی او شود. ولی کانال پویا ناظران پرمخاطب تر است و او اتفاقات روز جامعه را بیشتر مورد بحث قرار می دهد تا مسایل فنی. او کمتر از “شاید” و “ممکن است” استفاده می کند و بیشتر سعی می کند با استفاده از آنالوژی و مثال های ملموس، مفاهیم اقتصاد را برای مخاطب عام که حتی حال و حوصله ی خواندن متن ندارد، به صورت شنیداری توضیح دهد.
بنظر می آید پویا ناظران در تمام این سال ها انقدر اظهار نظر صریح و تاریکی از آینده نکرده بود که انقدر بازخورد های زیادی از این طرف و ان طرف گرفت. البته باید هم گفت هیچ وقت انقدر کانالش پر مخاطب نبوده و امروز با نزدیک به ۵۸ هزار مخاطب (در این لحظه) میشود از او به عنوان یک سلیبریتی در دنیای اقتصاد ایران نام برد. (در این متن واژه ی سلیبریتی اصلا بار معنای منفی نداره و صرفا منظورم، اشخاصی هستن که جمعیت قابل توجهی حرف هاشون رو می شنون. حالا اینکه عمل می کنن یا نمی کنن هم بحث دیگری است.)
جالب تر اینکه من این ور اون ور هم تحلیل هایی نزدیک به فضای پویا ناظران کم ندیدم. ینی قطعا دکتر ناظران خیلی هم حرف های پرتی نزده.
نمونه اش نشست اتاق تهران که هرچند به اون شکل آینده بینی نکرده، ولی خیلی هم فضای دیگری رو از امروز و فردا ترسیم نکرده.
احتمالا اگر در اقتصاد جهان بخواهیم یک سلیبریتی تحلیلگر رو نام ببریم، باید از نسیم نیکولاس طالب نام ببریم. احتمالا شما هم شنیدید که تا قبل از بروز بحران اقتصادی ۲۰۰۸، کسی خیلی هم پیش بینی هاش رو جدی نمی گرفت. ولی اون تند و تیز انتقاداتش رو می کرد، به تعبیر خودش پوستش رو دربازی می زاشت و سعی می کرد اونجوری که تحلیل کرده بود، در بازار بورس عمل کنه.
(دقت کنید من نمی خوام بگم پویا ناظران هم داره پیش بینی به درستی نسیم طالب می کنه . من نمی گم که پویا ناظران تنها کسیه که در ایران داره این حرفا رو میزنه و قطعا نمی خوام این دو نفر رو به لحاظ جایگاه علمی در یک ترازو قرار بدم. )
بحثم اینجاست که وظیفه ی جامعه ی تخصصی اتفاقا تشویق افراد به راه انداختن چنین بحث هایی است. با بالا بردن سواد مردم در مسایل اقتصادی است که می توان تغییری در جامعه ایجاد کرد. من کاری به مسایل سیاسی ندارم. اما در همین چند روز فردی که ظاهرا دکترای اقتصاد از مهمترین دانشگاه مملکت دارد، حل مشکل اقتصادی کشور را در چنین مساله ای میبیند.
محسن رضایی :
مردم مطمئن باشند با کنار زدن هواداران آمریکا و مدیریت محفلی و وارداتی در اقتصاد، پول ملی ما قوی‌ترین پول منطقه خواهد شد.
اگر به هر دلیلی در این یک مورد خاص نظرمان با این عزیز بزرگوار متفاوت است، بهترین راه توضیح مسایل اقتصادی به مردم نیست؟
راهبرد رسانه های رسمی در همه جای جهان، عدم ایجاد ترس و تنش در زمان بحران است. اما ایا باید راهبرد سلیبریتی های نظیر پویا ناظران، حامد قدوسی، محسن رنانی و محمد فاضلی هم همین گونه باشد؟
از علی شریعتی خوشمان بیاید یا نیاید. در دوره ی خودش یک سلیبریتی بود.چون جامعه ی ایران جامعه ای دیندار و سنتی بود که می خواست خودش را به زمان برساند، پس علی شریعتی خوانشی مد روزی از اسلام ارایه می داد. (خوانشی مارکسیستی)
در لیست بالا که صرفا به عنوان مثال از این چند نفر نام بردم، ما سه اقتصاد دان داریم و یک جامعه شناس.
کشور ما امروز با دنیایی از مشکلات اقتصادی و معضلات اجتماعی مواجه است که این افراد، در طی زمان هم برای مردم عادی و هم برای جامعه ی تخصصی ثابت کرده اند که افرادی با سواد و دغدغه مندند که مطابق با وقایع روز و از دریچه ی علم خود، می توانند برای مردم بنویسند.
اگر از من بپرسید امروز با توجه به گسترش اینترنت و شبکه های اجتماعی بهترین فرصت برای متخصصان است تا از دریچه ی علم خود و به زبان ساده برای مردم معضلات را توضیح دهند.
در صورت گسترش و پیوند هرچه بیشتر چنین افرادی ما در آینده با یک اتفاق بزرگ در ایران مواجه خواهیم بود.
فشار اجتماعی بخشی از جامعه (دنبال کنندگان این افراد) که موجب می شود حاکمیت و بخش های دیگر اجتماع به راحتی نتوانند اشتباهات گذشته را تکرار کنند.
اینکه بین این افراد بحث شکل بگیرد و در نهایت از میان آن حرف ها، بتوان به یک رویای واحد درباره ی ایران رسید، می توانید بزرگترین دستاورد تمام متخصصان لقب بگیرد.
تا سال های سال، مردم عادی که می خواستند سراغ دیدگاه های جامعه شناسانه بروند، سراغ ابراهیم فیاض می رفتند. تا بحث از اقتصاد می شد سراغ حسین راغفر و فرشاد مومنی می رفتند. من نمی گویم حرف های این عزیزان غلط یا پرت و پلاست. ولی به هر ترتیب جریان اصلی علم این تفکرات نیست.
حقیقت این جاست که از اقتصاد دانان نزدیک به جریان اصلی کمتر کسی توانست مثل پویا ناظران مخاطب جذب کند و این هم یک دست مریزاد و خدا قوت به خودش داره و هم یک فرصت برای بسیاری از اقتصاد دانان که پویا ناظران را کمک کنند.
بنظر من بزرگترین اشتباه جامعه ی علمی ایران امروز می تواند آنجا باشد که با فشار بیش از حد پویا ناظران ها را خسته و دلزده کند.
پانوشت: چند ساعت پیش اپیزود جدید پادکست سکه هم درباره ی اظهارات پویا ناظران منتشر شد.
دیدگاهتان را بنویسید